Pasé Dario

NA BRAVA FIJA


***********


Na vira i l'hai butà j'euj ansima a na cassinera 'd Cavalion ch'a l'avìa già ij sò ani, ma a l'era un-a 'd cole ch'a-j diso: na brava fija. Ansoma un-a che mia mare, s'a l'avèissa mai vedula, a l'avrìa dit: «Për fela curta; bela, a l'é pa vàire bela, ma a deuv esse tant da bin. E peui, còs it veus-to ch'it disa - mi im vëddo mia mare ch'a parla con mia granda - a fà tipo...».
Bela a 'I I'era nen, i l'avreve già capilo, e forse gnanca tant da bin, ma për esse 'n tipo: lòn as peul pròpi nen arniesse, ch'a fussa 'n tipo, ma 'd coj franch baravantan.
Na sèira am dis: «Quandi ch'it venes a fete conòssi da pare e mare a sarà peui sempe tròp tard. Diferent, i't pòrto mi, carià 'n sël tombarel...».
Pa ch'i vorèissa nen conòsse sò pare, nò... ma, iv figure vojàutri la figura ch'i l'avrìa fàit mi, un bel fieul sitadin, dëdnans a un ëd còj cassiné dla pian-a ch'a giùdicò la gent da le miria 'd persi ch'as cariò 'n sle spale o da le giòrnà 'd gran o 'd melia ch'a l'han? I-j sarìa nen piasuje, ëd sigur, e mi i veuj dé gnun dësgust a nsun: mej saluté da brav fieul rispetos e pisté n'àutr tòch ëd tèra 'd Piemont.
Bin decis a tut, i stagh për partimne, ma im butò la man an sacòcia e, sacòcin, mach pì dòe pesse da des mila e peui pro.
«Pensje 'n pòch bin ansima, Còstans; d'acòrdi, a l'é pa vàire lòn, ma, d'àutra part, ti 't n'has pi gnun; Piemònt a l'é tròp grand për virelò tòrna tut e peui, ansòma, ij tò ani it j'has tuti. A fussa 'n pòch ëd taché 'I capel tacà 'I ciò 'd na cassin-a 'd Cavaliòn e parèj fess-la da siassé për tuta la vita?».
Cand ch'i pijo na decision am pias nen ësté lì a fé 'I giròni, an bamblinand dëdsà e dëdlà, e parèj ël di apress, ch'a l'era na dumìnica, im presentò, bel e neuv, tut tirà a lustr, pròpi 'n crinèt ëd lë stròp ël pì bel ch'a-i é, a la pòrta dla cassin-a 'd Cavalion.
Pare e mare a son gent ëd pòche paròle: un salut e na strèita 'd man e peui, antratant: a j'agnòlòt i l'avìa dije lòn ch'i l'avìa da dije, còn ël bujì a rivo-vorom-ne di parèj?-soe condission: «Ti, ëd pié it na vanses pa vàire se nen gnun: noi i n'oma ch'a basto. Nòstra fija a l'é nen l'argin-a da cheur, ma a l'é travajeusa, istess ëd soa mare, e se 'dcò ti 't l'has veuja 'd travajé e 'd dene na man, e dzorpì 't la pijes, it l'has trovà Nosgnor ant l'òrt. It lo dijo mi, va-là».
Còs ch'i l'avrìe fàit, vojàutri? Bin, i l'hai falo 'dcò mi. Ampromettiure da ancheuj a quìndes, nòsse 'n pòch pi 'n là, apress dij gran e dij fen. Antramentre i l'avrìa durmì 'nt un sò ciabòt, mangià da lor e giutà 'n campagna. Un bel contrat, neh!
«It chërdras-to pa ch'it l'abia mnate a ca mach për fete 'oghi ij mè e còmbiné 'I mariagi, nò? It l'has-to vist mè pa'? At ësmìj-lo ch'as peussa fesse?»
«Ch'as peussa fesse, còsa?», cand na cassinera a taca a fé 'd rasonament a peul porté mal.
«A scurselò, me pa'. Còs diav d'àutr it chërdìes-to? It voreras-to pa ch'i sgàira ancòra d'ani 'd mia vita a speté ch'a s-ciòpa, antramentre che chiel a vagna caplà 'd sòld e a mi am conta le mila lire e a mia mare aj fà fé na vita croja ch'it anmàgines gnanca. I l'hai già 'n pian...», e am lò dësdavan-a dëdnans a j'euj, tut bel-fé com bèivi 'n goblòt d'eva frësca, e mi lì ancutì com un balengo a scote e a fé che 'd sè con la testa...
«Come diaschne i farai-ne a seurte da sa situassion?-i pensava a la sèira 'nt mè ciabòt. Ciamla ancor na brava fja: a l'é la novoda dla jen-a 'd San Giòrs, la cusin-a dël Cit ëd Vanchija, ná còca antrega mach daspërchila. 
E adess? Dije che 'd nò: i l'hai por ch'am ëscursa chila mi; che 'd sè: andoma, sòla e drogant e vorien dla gansa, se, ma 'n sassin, i dirìa pròpi 'd nò (e peui i sarìa gnanca bon). Fin-a ch'a l'é fesse mantnì, magara a bëscotin, o fesse dé 'd sòld... ma massé la gent! Scapé, ampajé ij tond, sensa saluté gnun... a l'ha sempe j'euj a còl a mi e peui... i l'hai gnanca 'n pich... andova ch'i vognerìa? L'ùnica ròba da fé a l'é chësta: dije tut a sò pare; e peui, se chila a buta testa a,pòst, bin, masnò cheicòs am dognerà prò, col òm, tant da tiré anans për un pòch, lontan da sì.
E se chiel a vorèissa nen chërdme? A l'é n'arzigh ch'i devo core. A l'é la sola manera ch'am resta. Ma, s'i passo tut sòn, guaj al mond s'im lasso ancor pijé 'n mes da na brava fija... Decis... Doman i-j parlo».
E bin, adess ch'i l'hai parlaje, i son pròpi gavame 'n pèis; darmage mach che ij cassiné 'd Cavalion a l'abio n'idèja dël mond diferenta da noi. Parèj, s'i passe da Cavalion - cheidun ch'a lesrà sa stòria - , veni an mè (oramai i lo ciamo mè) ciabòt e, s'a l'é nen temp ëd travaj an campagna (che alora i son a rusché con mè "mëssé"), porté cheicòs për rëssié na caden-a rusnenta, e apress d'esse 'ndàit tuti 'nsema a Racunis a vëddi com a stà, cola brava mare travajeusa, iv fareu 'oghi com a ven sù bela la melia andrugià da bin, da na brava fja.

Nota. A Racunis a-i era l'ospidal dij mat ëd la provinsa 'd Coni.