Pich Censin

LE BÒCE




I scrivo nen con la pretèisa 'd mostré 'I gieu.
Le bòce i-j gieugo dai temp che i j'era masnà, ma a peulo passeje dij mèis e d'ani trames a na partia e n'àutra; 
peui, për chèich di, im në fas la scòrta, ma, a la fin, la sità con ij sò problema am travond torna e le bòce a 
passo ant ël canton ëd la dësmentia, tantopì se a resto ant n'armari dla ca 'd montagna.
An costa manera i ponto e i bòcio (se a la fin i-i rivo), nen avend an ment un regolament precis, ma sërcand 
d'antërpreté le drite che im vërgognerìa dabon se cheidun che a sà as n'ancorzèissa che ij conösso mach
miton mitena.
Ma Iòn che am pias ëd pì 'd cost gieu, già daspërchiel pitòst amusant, a l'é përché an Piemont as pràtica 'd 
pì miraco che an d'àutri pais, e përchè coj che a pijo le böce an man ël piemontèis, bele se ant j'àutre ocasion 
ëd la vita a lo dòvro poch, sì a venta che a lo parlo, se a veulo nen passé për coj anvità a na festa 'd nösse, 
com as les ant ij test evangélich, che as presento con ëd vestimente nen giuste.
Donca, tansipòch al gieu dle bòce, ël piemontèis a l'é lenga da festa e a l'é un piasì squisì dlë spìrit ëscoté 
göj e plente e col facessié e pijesse an torta tìpich ëd nòsta gent a mincaun-a dle mila e mila partìe dë sta 
manera, 'ma che as dis aora, d'angagé 'I temp liber. E a confòrta che la bëstëmmia it la sente meno 'd na 
vira, parèj am ësmija, e sòn an dis che cheicòsa al di d'anchenj a va pro mej che ant ël passà.
Ma lòn che a argiojiss ëd pì a l'é che le böce, për le masnà bin costumà da le famije vnùite borgheise a parlé 
mach la lenga dle stat, dël podèj e dël sucess, a peulo esse n'ocasion për avzinesse al piemontèis. E, për 
nojàutri, pi nen masnà, I'ocasion d'ancontrene che a parlo piemontèis.
A l'é da un pöch che barba Tòni, con dosseur, ma con autërtanta fërmëssa, a bat ël ciò che noi Brandé 
a ventria che i destinèisso un premi, magara un titol ëd distinsion (cavajer, dàime dël Piemont?), a cole famije 
che aj mòstro 'I piemontèis ai cit. Sön an dis coma 'I problema primari 'd nòsta lenga, sò passagi a le neuve 
generassion, a sia sentù da coj che dla difèisa dl'ardità lenghìstica a l'han fane na rason ëd vita.
Bin, da costa mira, ël gieu dle böce a l'ha pro dame 'd sodisfassion. Un dòp-mesdi che a Oulx, antan che
i spetava 'd sòcio che a sarìo mai rivà, avenda pì car bërtavlé carëssà dai raj d'un sol pì nen anrabià-e chi a 
podìa deje tört për sossi?-e im provava da sol a ponté e bocé, na gòrba as pijava 'I piasi 'd beiché da na
fnestra sto spetàcol modest. Peui a l'é passà a n'àutra fnestra e as n'andasia pa via. A l'é andamne, ma a 
la fin i l'hai capi che 'I sòcio a podìa esse chiel e, dòp pòchi second che i l'hai anvitalo, a l'era già an sël camp 
con le böce an man. A l'é stàita la prima d'una coalera 'd partìe che a l'han ampinì vàire ore dij pòchi di che i 
son ancor restà a Oulx. Ma lòn che a conta 'd pì a l'é che 's fiolin, March, a parlava un piemontèis bin fiorì, con 
la göj e la fierëssa 'd parlelo.
I lo sai pro che un cit a l'é nen na generassion, për la pì part tradìa da pare e mare, che a l'han chërdù a la 
vos dël podèj. Ma ij meno che a goerno la smens ëd la tèra a son coj che a venta partije ansema përchè l'avnì 
ch'as buta a l'ansëgna dl'arcòrd e dla speransa.
Vëdde a che rasoné ch'an men-a 'I gieu die bòce? A l'é un motiv ëd pì për tenlo dacont.
(1983)