Una lliteratura y una realidá

Una de les notes que dan calter a la moderna renacencia de la llingua ye'l pruyimientu de que cueya fondura'l proyeutu presente enllazándolu cola hestoria más alloñada. Asina, a lo llargo d'estos años nótase un rispir por ufiertar vieyos testos nos que se dibuxe una llinia de continuidá lliteraria; y, xusto ye dicilo, esi naguar tien bonos resultaos. Un exemplu namái d'esti mesmu añu, o si se quier d'estos mesmos díes, vémoslu na edición d'obres comu la Loa al Conde de Campomanes (1789), d'autor anónimu, comu anónima tamién ye, y de 1837, la Relación de un aldeano llamado Francisco Fernández por mote de La Candonga. 
Nos casos citaos danse a la lluz verdaderes ayalgues hasta agora, de fechu, tapecíes; n'otros, en sen contrariu, reprodúcense obres que, non por citaes, lleeren munchos de los nuesos contemporáneos. Son exemplos bien valoratibles, comu'l Sainete de 1789 obra de Taresa Cónsul, o Llos Trabayos de Chinticu, de 1843, del xixonés Juan Junquera Huergo, toos ellos llegaos al públicu llector n'edición d'Álvaro Arias Cabal dientru la coleición académica Cartafueyos de Lliteratura Escaecida. 
Estos testos y otros que vienen asoleyándose xunto a los que, de xuru, han siguir darréu viendo la lluz, van dir empobinando a los estudiosos de la nuesa lliteratura per víes poco andaes hasta g|ei. Que na hestoria de la Universidá d'Uviéu namái se diere llectura a una tesis doctoral sobre un autor qu'escribire n'asturianu nun dexa de ser niciu sintomáticu d'un estáu de coses poco prestosu y, al empar, anuncia de que muncho queda por facer pa trabayar con procuru esa estaya tan llastimosa comu inxustamente escaecida. 

Una Realidá de g|ei 
Cuandu nel añu 1974 s'entamaba'l llabor de vindicación lling|ística, nun pue dicise que nun se tuviera conocencia dala de la hestoria lliteraria; más entá, perconocíense les pallabres optimistes que nos años 40 Martín Andréu dixere perafitando l'altor a que llegare la poesía n'asturianu. Mas tamién ye verdá qu'otres esmoliciones s'asitiaben na primera fila de la reconocencia del idioma. 
G|ei, quiciabes, la novedá de los tiempos y los frutos granibles de les colleches bien semaes n'años d'atrás, yá van dexando un llugar a l'atención lliteraria. Non too ye reivindicación nin too va ser afondamientu nes causes sociolling|ístiques de les nueses llaceries culturales. El corpus lliterariu iguáu nel pasáu increméntase con nueves iniciatives modernes. Ye más, a diferencia de lo que yera vezu enantes, namái de ralo en ralo francíu, los qu'escriben g|ei siéntense protagonistes d'una hestoria lliteraria que, anque pervalorizada dacuandu, pue facer que se sapoce'l llamentable complexu que nel pasáu encaxonaba les nueses lletres nuna lliteratura menor. 
El problema, de toes maneres, agora comu siempre, ta en saber si esto ye abondo. Ta en saber si podemos, allegres, repicar les campanes al ver los humildes pero valoratibles llogros que se van algamando. L'entusiasmu y la precipitación llevarán a dellos a la lloa y al contentu indiscrimináu. Dellos camentarán que ye yá la hora d'oriellar los compromisos de llucha y de tastar les dulzures de la reconocencia. Habrá, de xuru, hasta quien sinceramente camiente que'l meyor camín qu'empobina a un bon futuru pasa pel lloréu qu'apurra'l poder de turnu, ye un dicir, a los qu'escueya comu escritores áulicos. 
Desgraciadamente, al mio ver, les coses tán enforma alloñaes de lo qu'estos pruyimientos dexen alendar. La hora del descansu entá nun sonó pa naide y el día en que podamos asitiamos llibres de toa velea nun s'acolumbra. La política, la curtia política que se fai, entá nun dio llicencia, a naide que mire pol so prestixu éticu personal, a dexar a un llau les esmoliciones militantes, sinón tolo contrario. Lo qu'aconseya'l tiempu en que s'inxerta'l nuesu presente ye tar namás sollerte de les postures pa que les coses vayen daqué más alantre. Desgraciadamente, abúltame qu'entá naide pue ser g|ei escritor puru d'una lliteratura pura, inmaterial, divina. Nun ta mal, de toes maneres, alendar fondo pa llograr esi cumal. Pero, eso... ye un aliendu, non una realidá. 

Xosé Lluis García Arias
(Presidente de l'Academia de la Llingua Asturiana)